Çeviri: Eren Yıldız twitter.com/eren_yildizz
Hayatınızın orta yerinde, çocukluğunuz aklına gelir.
Sanki tatlı ve acı su gibidir.
Çocukluğumu kayıp bir film gibi arıyorum.
Daha doğrusu bunu benden çocukluğum istiyor.
Sebebi 50 yaşında oluşum mu...
...yoksa korku ve umudun yer değiştirdiği çalkantılı zamanları biliyor oluşum mu?
Anılar şimdi burada.
Tapınaklarıma çarpıyorlar, onları uzaklaştırmak isterdim.
Toprak ve suyla, ölüler ve pirinç tarlalarıyla...
...yaşayan ellerle, bir insan yapabiliriz.
Fazla şeye gerek yok, sadece inanmanız yeterli.
Elbisesi beyaz, kravatı siyah.
Onu tam önümde tutmak isterdim. O benim babam.
Phnom Penh'deki eski günleri, evimizdeki büyük partileri hatırlıyorum.
Kahkahaları ve şarkıları hatırlıyorum.
Karamelin, balıkların, baharatların, mangoların kokusu vardı.
Amcalarımız ve teyzelerimizle dans eder, sonu gelmez şekilde konuşurduk.
Kuzenlerimiz bize guava ve başka meyveler getirirdi.
O dönemde çalışırdık, kitap okurduk.
Akşamları babamın ezberden okuduğu şiirleri dinlerdim.
Her şeyin çok güzel olduğunu hatırlıyorum.
Derken savaş geldi.
70'lerde bombardımanlar şehirlere yaklaştı.
İlk zayiatları, korkumuzu, çocukluk hüznümüzü hatırlıyorum.
Dünyada sürekli olarak gösterilen birçok görüntü vardı.
Onları gördüğümüz için asimile olduğumuzu düşündük.
Yasak ya da gizli değilse...
...ekrandaki bir kareyi keşfettiğimizde...
...görüntü kayıp değildir.
Phnom Penh adaletsizliğiyle istismarı durdurmak için gelen...
...Kızıl Khmerler tarafından sarılmıştı.
17 Nisan 1975'te başkente girdiler.
İnsanlar heyecanla bağırmadı. Sessizce beklediler.
Bende oradaydım.
Genç savaşçıların yüzündeki ifadeyi hatırlıyorum.
Sanki orada yokmuşuz gibi bakıyorlardı.
Ve onlara bir emir verilmişti. Düşmana asla ellerinizle dokunmayın.
Ben düşmandım, 13 yaşındaydım.
Merkez bankası ve paraları havaya uçuruldu.
Geri dönüş yoktu.
Şehir saf değildi, yozlaşmıştı.
Şehir bir kaç saat içinde boşaltıldı.
2 milyon kişi şehri...
...ve evlerini, ailelerini, hatıralarını...
...özet olarak, eski dünyayı terk etti.
Çok yaşa olağanüstü 17 Nisan, coşkuyla sevinilen gün.
Devrim çok saftı. İnsanlığı istemiyordu.
Phnom Penh, artık Puth Tomniey'nin...
...lanetindeki gibi filme alınabilirdi.
Evlerde yaşayanlar, sokaklarda yürüyenler artık olmayacaktı.
Kimse merdivenlerden çıkmayacaktı.
Kan nehirleri akacaktı.
Kısa süre sonra ayrı düştük.
Kuraklık mevsiminde kırsal kesime gönderildik.
Aç ve susuzduk.
Sığır arabalarındaki hayvanlar gibi...
...sağa sola götürüldük, sonra arabalarla taşındık.
Phnom Penh'den sürgün kayıp bir görüntü.
Kızıl Khmerler tarafından sayıldıktan sonra...
...kadınlar, erkekler, yetişkinler ve çocuklar ayrıldı.
Bütün yadigârlar ve kişisel eşyalar yasaklandı.
Aniden artık kişilikler yoktu, sayılar vardı.
Saçlarımız kesildi.
Saatlere, gözlüklere, oyuncaklara, kitaplara el konuldu.
Giysilerimiz siyaha boyandı, isimlerimiz değiştirildi.
Biz Yeni Halktık.
Orta sınıf insanlar, entelektüeller, kapitalistler.
Yeniden eğitilmeli ya da yok edilmeliydi.
Proleter şartlarını kabul etmek zorundaydınız.
Demokratik Kamboçya denen yeni bir ülke doğmuştu.
Rahatsız edici bir duman yayan fabrika.
Beton su kanalları ve pirinç tarlaları.
İnsan yok.
Tüm toplum müşterek ve askeri yöntemle...
...çalışma grupları halinde yapılandırıldı.
Yoldaşlar, Angkar hepinizle ilgileniyor.
Erkek ve kız kardeşler, babalar ve anneler.
Angkar herkes için oluşturulmuş bir organizasyon.
Genç Kızıl Khmer, köyün şefi.
İşkence merkezi ya da Pol Pot'un dışındaki kişi.
Bu insanlar kum ve tozdan yapılmıştı, bu çıplak ayaklı insanlar izlenmeliydi.
Kısa süre sonra yüzler, arkadaşlar, aşklar kalmayacaktı.
Baba, anne, yakında hiçbir duygu kalmayacaktı.
Kelimeler bile bozulacaktı.
Herkes ya bir devrim savaşçısı ya da pirinç tarlalarında gübre olacaktı.
Direnmek için kendinizi kimsenin sizden alamayacağı bir güce, bir hatıraya...
...bir fikre saklamak gerekiyordu.
Çünkü bir görüntüyü çalabilirsiniz. Ama bir düşünceyi çalamazsınız.
Angkar sizi kendinizi yeniden...
...yapılandıracağınız eğitim seanslarına çağırıyor.
Yoldaşlar, yakında suyun, toprağın ve elementlerin efendileri olacağız.
Her hektar toprak yakında 3 veya 5 hatta 7 ton pirinç verecek.
Sonra sayımız 10 milyonlar olacak.
Bu açlığın ve adaletsizliğin sonu olacak, yorgun insan kalmayacak.
Yaşlılar makineyle beslenecek.
Angkar ileriyi görüyor ve akıl dolu.
Angkar'ın beyni insanlar.
Büyük ve olağanüstü Kamboçya devrimi çok yaşasın.
Zengin ve fakir insanların olmadığı yeni toplum çok yaşasın.
Yumruklarımızı kaldırıp, sloganları tekrarladı.
Angkar farklı bir toplum modeli yaratacak, bunda sınıf farkı olmayacak.
Bu mükemmel dünyada, barajlar betondan yapıldı...
...ve yollar ziftle kapandı. Her şey yoluna girdi.
Bu hayali dünyanın en üstünde kırmızı bir bayrak...
...ve tabi ki gerçek var.
Yoldaşlar, hepiniz çok özgürsünüz.
Bundan böyle hepiniz yılmadan itaat edip kazmalı,...
...toprağı ve taşları taşımalısınız.
Aylarca, kurak tarlaların ortasında bir gölet için kazdım.
Ama hiç su görmedim.
Büyük bir adım atan Demokratik Kamboçya çok yaşa.
Büyük bir adım. Oldukça büyük ve olağanüstü bir adım.
Gelin tarlalarda büyük bir kararlılıkla çalışalım.
Hiçbir şey öyle çabucak gerçekleşmez.
Bu sloganlar beni asla terk etmedi, onları hâlâ duyabiliyorum.
Eksiden yaşadığım toplum sadece kutlamayı düşünürdü.
Gübre ve yiyecekte ortaklık vardı.
Artık tava bile bireysellik sayılıyor.
Ona sahip olmak yasaklandı.
Derken her şeyi paylaşmaya başladık.
Tek eşyamız kaşığımız.
Açlıkla bir adamı idare edebiliriz.
Ölü ya da diri, hepsini idare edebiliriz.
Hastalara ya da itaat etmeyenlere yemek yok.
Ya da sadece yarım tayın veriliyor.
Açlık çeken kişiler sadece bizleriz.
İnsanları aç bırakmak, parazit olarak görülen yeni insanlara karşı silah gibi.
Tavan arasında yaşarken bizi gözetleyen insanlar.
Onlar hiç aç kalmıyor.
Yeniden eğitim yıkımla başlıyor.
Phnom Penh'de yaşayan herkesin silinmesi gerekiyor.
Yok ederek fethetme mükemmel ve basit bir metafor.
Kızıl Khmerler adeta demirden yapılmış birer devrim işçileri istedi.
Kızıl Khmer liderleri evrensel ve aynı türden kişiler.
Birbirlerine asla bakmazlar.
Ve tabii ki Pol Pot, Bir Numaralı kardeş.
O taraftarları tarafından kolayca tanınabiliyor.
Pol Pot ve yoldaşları, Nuon Chea, leng Sary, Khieu Samphan, Son Sen.
Dünyanın sefilleri ayağa kalkın.
Sefil olanlar bizlerdik. Tarlalarda zincirli halde çalışıyor...
...hayaletler gibi geziniyorduk.
4 yıl boş duran başkentte, sadece Merkez Komitesi...
...ve S21 merkezi haline gelen Ponhea Yat Lisesi kullanıldı.
Burada insanlar kırbaçlandı, elektrik verildi...
...insanların uzuvları kesildi, zorla yemek yedirildi ve kabul ettirildi.
Her şey saf bir idealle başlar ve nefretle biter.
Kızıl Khmerlerin idamların filmlerini çektiğini biliyordum.
Neden? Kanıta mı ihtiyaçları vardı, bir dosya mı tamamlıyorlardı?
Bu olayın filmlerini çeken kişi onların kaybolmamasını istemez mi?
Bende o filmi arıyorum.
Onu nihayet bulabilirsem, tabi ki size göstermezdim.
Peki, o ölüm filmi neyi gösterir?
Genç ve bilinmeyen bir kadının filmini göstermeyi tercih ederim.
Kameraya ve celladın gözlerine meydan okuyan...
...ve hala bize bakan kadının.
Kırmızı bir kan, Kamboçya'nın evimizin şehirlerini ve tarlalarını kaplamış.
İşçilerimizin ve çiftçilerimizin yüce kanları.
Özgürlük için savaşan erkek ve yüce kadınların kanları.
Amansız bir nefret ve bitmeyen bir mücadele haline gelen kanlar.
Bizi kölelikten kurtardınız.
Ama dokunulmazlığımızı filme alamadınız.
Elleriyle, yüzleriyle ve bedenleriyle yorgun olan o çocuklara bakıyorum.
Bu genç insanların önde çalışmaları, yok oluşları anlamına geliyor.
Geceleri hayaletlerle, cadılarla, kayıp yolcularla...
...ve yaramaz çocuklarla ilgili eski hikâyeleri anlatırdım.
Bu yüzden beni iyi yemek yediğimiz mutfakta görevlendirdiler.
Genellikle konuşurken sayılar ve şifreler kullanan bu devrimcilere...
...aya doğru giden Apollo roketinin hikâyesini anlattım.
Şehirleri ve tarlaları kaplayan kıpkırmızı kanla, ayı da kaplayabilir miyiz?
Elimde bir lamba ve çocuk adımlarımla...
...Neil Armstrong gibi ayda yürüdüğümü hayal ederdim.
İnsanın küçük bir adımı, insanlığın çok büyük bir adımı.
Ama "Kim bu insanlar" diye sorar bir yoldaş.
Ayda yürüyenler Amerikalılar, bir keresinde videoda görmüştüm.
Amerikalılar mı? Yalan söylüyorsun, bu imkânsız.
Bunu kabul eden hikâye anlatıcısı öldürüldü.
İnsanlığın çok büyük bir adımı kapitalist propaganda için değildi.
Açlık çeken bizler içindi.
Çok yaşasın Demokratik Kamboçya'nın...
...devrimci Angkar'ın bağımsız ve kontrole dayalı görüşü.
Çok yaşasın ileri olağanüstü görüşsüz lük.
Bizim ayımızda hiçbir şey yok. Bu çatlak ve tozlu toprak her şeyi örtüyor.
Dikenlerin üzerinde çıplak ayakla yürümeyi öğrenmem yıllarımı aldı.
Çamurlu su boğazımdan aşağı akıyor.
Yavaş yavaş kayboluyorum, ben bir hiçim.
Çamur içmek çok tuhaf.
Mandalar bize bakıyor. "Bu insanlar çok tuhaf, bizim suyumuzu içiyor."
Kakao tenekesi ölçü kabımız haline geliyor.
250 gram pirinç alabiliyor.
Kıtlık hızla yayılıyor. Her gün bu 250 gramı paylaşmak zorundayız.
Önce 7 parçaya, sonra 16, daha sonra 25. Çok açız.
Annem bizim için mücadele ediyor.
Dallardaki yapraklardan ve sarmaşıklardan bize kulübe yapıyor.
Temiz su içebilmemiz için her gün 2 saat yürüyor.
Babama vermek üzere fazladan yarı tayın alma hakkı kazanıyor.
Bir gece babam bize şöyle diyor.
Hayvan yemi yemeyi bırakacağım. Ben bir insanım.
Yemeyi bırakıyor.
Anlayamıyorum, ona karşı çıkıyorum.
Cesetini taşımak için...
...çelik bir levha buldular.
Annem ağlamadı, Kızıl Khmerler için tek bir damla gözyaşı dökmedi.
O gece, babamın gelenek ve huzura saygılı akrabaları ve arkadaşları tarafından...
...nasıl defnedilmesi gerektiğini anlattı.
Defin sırasındaki sözleri asla unutmak isteme.
Tam bir direniş hareketiydi.
Babam fakir bir aileden gelmişti, eğitime inanıyordu.
Kız ve erkek kardeşlerini, çocuklarını ve atalarını okula göndermeyi hayal ederdi.
Böylece hepimiz özgür olabilecektik.
Bizi terk etmedi. Bize özgürlüğün ne olduğunu öğretti.
Hala içimden bir ses, ruhunun evimize döndüğünü söylüyor.
Sonunda Prévert’in o çok sevdiği şiirini ezberinden okuyabilir.
Siyah saç, siyah saç. Dalgalar okşadı.
Siyah saç, siyah saç. Rüzgârlar karıştırdı.
Burada okul yok. Erişim merkezi haline geliyor.
Burada domuzlar okuyucu, çünkü okuyucular da domuzdu.
Burada her askerin cebinde bir kalem var.
Bazen de kolunda bir saat.
Bunlar bize yasak ama bu bir işaret, bilgiden nefret eden...
...bir ülke için ayrıcalık.
Kürek sizin kaleminiz.
Pirinç tarlası da kâğıdınız.
Bu da elektrikçi okulu. Tren teknisyenliği için başvurular yapılan yer.
Bu öğrenciler fakir çiftçilerin,...
...düşük sınıftakilerin...
...ya da devrim ordusundakilerin çocukları arasından seçiliyordu.
Yoldaş Trang 16 yaşındaydı.
Devrime ve devrim ordusuna 9 yaşındayken katılmış.
Birkaç çarpışmada yer almış.
Ve yaralanmış.
Trang gibi çocuklardan cephede ve geri hizmette çok var.
Onları saymakla bitmiyor.
Hepsinin olağanüstü yaşamları var.
Bugün hepsi tüm güçleri ve tüm yürekleriyle...
...ülkelerini savunmak ve yeniden imar etmek için çalışıyorlar.
Ben çocukluğumu yönetmen olan bir komşunun film stüdyosunda geçirdim.
Mücevherler, renkli şeyler ve altınla dolu bu harika dünyaya bayılırdım.
Devlerin ve masalların dünyasına.
Güzel kızların sadece bana dans ettiğini düşündüğüm sahne arkasına bayılırdım.
Filminin küçük parçalarını alırdım.
Küçük ışığı olan kutuların içinde onlara bakardım.
Sonra bu dünya yok oldu, sinemalar kapandı, artistler idam edildi...
...şarkıcılar, teknisyenler ve yönetmenler tarlalara gönderildi.
Bir Kızıl Khmer filminde daima tek slogan vardı.
Değecek teoriler üzerinde çalışın, böylece hiçbir kişisel fikriniz olamaz.
Eski toplumun hastalığını tedavi edecek ilaç olarak Lenin'i kullanın.
Bundan böyle geriye tek bir aktör kalıyor. Bu halk değil, bu Pol Pot.
O devrimin bedenleşmiş hali, kendi efsanesini yaratması gerekiyor.
Ormana bir kulübe yapılıyor. Ağaçtan bir set.
Pol Pot bir devrimci. Sadece çay içiyor.
Sadece gaz lambası kullanıyor, sadece doğada yıkanıyor.
Ülkedeki herkes gibi kitapları, silahı ve yoldaşlarıyla yaşıyor.
İdeolojiyi böyle yaşıyor.
Bir Numaralı Kardeş genç insanlardan ilham almış.
Orijinal toplum: Jarai...
...Cuoi, Bunong.
Orda ya da buradaki bazı aileler, her şeyini paylaşırdı.
Onları gözlemleyerek anladı. Rousseau’nun iyi yabanisini düşündü.
Paris'te, Pol Pot çoktan makalesini imzalamıştı. "Khmer'in Kökeni"
Kızıl Khmer, Marx ve Rousseau'dan ilham almıştı.
Komünist ideolojiyi pekiştir ve dünyayı tüm kökenlerinden arındır.
Mükemmel bir toplum.
Göz alıcı devrim tüm ihtişamıyla parlıyor
Öfkeli ve terk edilmiş çiftçiler adalet mücadelesine katılıyor.
Yeni Ülkenin parasının üzerinde çok güzel görünecekler.
Ama paralar hiçbir zaman kullanılmadı.
Çünkü artık hiç satış, hiç ticaret...
...hiç şikâyet, hiç hırsızlık, hiç yağma...
...ve hiç kişisel mâl yoktu. Böylece hiç sorun yaşanmıyordu.
Yeni halk pirinç tarlalarında yeniden eğitildi, onlar kökenler dünyasının parçası.
Yeniden saf olabilirler.
Yeniden yapılmaları ya da yok edilmeleri gerekiyordu.
Pol Pot: "Yeniden eğitilemeyen kişilerle, sanki düşmanımız gibi savaşacağız." demişti.
Angkar emperyalist ya da feodal toplumlara ait hiçbir şeyi kullanmaz.
Kapitalistlerin arabaları onlara suçlarını...
...hatırlatıyordu ve yeniden eğitilmeleri gerekiyordu.
Bu arabalar Yeni Ülkenin inşaatında kullanılıyor.
İnşaat alanından geri döndüğünüz zaman, beyin yıkama başlıyor.
Kelimeler bozuluyor, sadece slogan kullanarak konuşuyoruz.
Çok fazla kusura olan yoldaş düşmanımız.
Protesto eden kişi düşmanımız, karşı düşünen kişi ise ceset oluyor.
9 yaşındaki bir çocuk mango toplayan annesini ihbar ediyor.
Çocuk bağırıyor: Yoldaş onun suçunu gördü.
Annesi nazikçe kırbaçlanıyor.
Bir şeyi kabul ettiğinizde, devrim hakları uğruna ölmeyi de kabul ediyorsunuz.
İnsanlar çok özgür ve eşit olduğunda, hâlâ insan olabilecekler mi?
Anne gözlerini kapatıyor.
Bu çocuğunun görüntüsünü saklamak için mi?
Sessizliğini koruyor.
Ardından askerlerle birlikte ormana gidiyor ve bir daha dönmüyor.
Çamurdan, açlıktan, siyah giysilerimden kurtulmak isterdim.
Suyun içinde yürümek tam bir işkence. Yorgunluktan düşüyorum.
Bazen üstümüzden bir uçak geçiyor.
Bizi mi izliyor acaba?
Tüm dünya hikâyemizi öğrenebilsin diye bana paraşütte bir kamera mı atacak?
Bizler kayıp filmleriz.
Bu gerçek dışı uçak beni kurtarıyor.
Artık ne ismim, ne ailem ne de umudum var.
Ama hâlâ insan yüreği taşıyorum.
Eski günleri, Phnom Penh'deki kardeşimi hatırlıyorum.
17 Nisan 1975.
Gitarı Kızıl Khmer'i hoşuna gitmemiş olmalı.
Görünüşü de, bukleleri de, şarkıları da.
Artık gülüşlerde, danslarda ve şarkılardaki "renkler" yok.
Günlük hayatımız...
...doğaya, sözlere ve düşmana karşı bir savaş haline geldi.
Cepheye gönderilen çocuklar hâlâ çok küçük.
Ama görevlerinin verdiği enerjiyle dolular.
Bana gelince, tekrar etmek zorundayım:
"Angkar asla hata yapmaz, Angkar her şeyimiz."
Keşke kimse bir çocuğun öldüğünü görmese.
Susuzluk yüzünden yüzü ve ayakları şişmiş...
...açlık yüzünden her tarafı titreyen küçük bir kız. Bu yüzden mısır çalıyor.
Grup lideri onu görüyor ve bizim eve getiriyor. "Bu büyük bir suç" diyor.
Büyükannesi ona mısır yemeyi yasaklıyor. "Biz hırsız değiliz, gururlu insanlarız."
Küçük kız ağlıyor ve anlamıyor.
O gece çocuk tuz yiyor.
Özellikle geceleri açlıktan dişlerimizi gıcırdatıyoruz.
Şişmiş karnı ve sabitleşmiş gözleriyle benim yanımda uyudu. Nefes alıyordu.
Önce annesine, sonra babasına seslendi ve ardından sustu.
Ve sabah onu gömdük.
Diğer iki çocukta hemen arkasından öldüler.
Artık bu açlık filmini görmek istemiyorum.
Bu yüzden size gösteriyorum.
Annem hastaneye götürüldü.
Ve orada 16 yaşındaki kızının öldüğünü öğrendi.
Burada, herkes ölüyor.
Tek kelime bile etmeden, çocuğunun alnını okşuyor.
Onun ince ama güzel yüzündeki biti alıyor.
Ardından onu tahta tabuta yerleştiriyor.
Balık çok olmasına rağmen tutmak yasak.
Gizlice bir tane tuttum.
2 gün sonra onu anneme götürdüm.
Ama o da ölmüştü.
O zamandan sonra artık yalnız olduğumu anladım.
Tekrar evimizi, mutfağımızı, bahçemizi...
...not defterlerimi ve annemle babamın yüzlerini gördüm.
Bu görüntüler kayıp değil, onlar beynimde duruyor.
1977'de ileri doğru inanılmaz bir hamleyi içeren...
...politik görevlerimizi tamamlama azmindeydik.
İnşaat alanındaki çocuklardan biri oldum.
Eğer yakından bakarsak, insanların düşüp kaldığını görürüz.
İnsanlar yorgun, yüzleri incelmiş. Sahnenin ne kadar acımasız olduğunu görüyoruz.
Bazıları artık çalışamaz halde.
Ama orada bir film kamerası var.
Bu da okul öğretmeni. Biz ona öyle diyoruz.
Bize küreği nasıl kullanacağımız öğretiyor, bize ideolojiyi öğretiyor.
Hepimiz eşitiz.
Bu çocukların devrimi.
Tabii ki, herkes sadece kendini düşünmek zorunda.
Ama Kızıl Khmer liderleri hepimizden daha iyi besleniyor.
Onlar hiç aç değil. Eşit miyiz?
Kendi liderlerimiz kendilerini eleştirmeli.
Ertesi gün ben ve arkadaşlarım daha zorlu bir kampa gönderildik.
Burada her sabah 3 metre küplük bir çukur kazmamız...
...ve her öğleden sonra yapraklardan ve tezeklerden 25 ile 30 kilo arası...
...üretmemiz gerekiyordu.
Çok az sığır, aç ve yaprak olduğundan...
...bu rakamlara ulaşmak imkânsızdı.
Eğer 3 metre küpü açamazsanız...
...5 metre küpü açmanız emrediliyordu.
Çok çalış, düşmanının önünde başarısızlığa uğrama.
Toplumu sevmeli ve saygı göstermelisin.
Bu kamp fötr şapkalı bir adam tarafından korunan bir mezarlıktı.
Köpeği bize tuhaf bir şeymişiz gibi bakardı.
Bu adam kurallara uymayanları döverdi.
Kök bulmak için kazmak ve konuşmak yasaktı.
Kendi yemeğini hep yalnız yerdi. Tıpkı köpeği gibi.
Biz çocuk tayınlarımız paylaşırdık.
Paris'te ya da başka yerlerde, sloganlarımız beğenenler…
…kitapları okuyanlar, bu görüntüleri hiç gördüler mi?
Yoksa bunlar kayıp mıydı?
Geçmişi ve tüm o ortadan kaybolanları düşünüyorum.
...kız kardeşlerimi, erkek kardeşlerimi, kuzenlerimi, annemi, babamı.
Çocukluğum güzellikleri,...
…neşe dolu çığlıkları, kahkahaları ve sesleriyle, hem yakınımda hem de uzağımda.
Çocukluk her zaman aynı eski hikâye.
17 Nisan 1975'ten beri evime hiç dönmemiştim.
Buna rağmen her detayı hatırlıyorum.
Boyaları, kapıları, kavanozları, koridorları.
Evim önce bir kumarhane, sonra da genelev olmuş.
Daha sonra boşaltılarak, kaderine terkedilmiş.
Ortada gerçek yok. Sadece filmler var.
Devrim, sadece rol yapıyor.
1978'teki büyük sel baskının hatırlıyorum.
Zaten çalışma kampındaydık, hepimiz çok açtık.
Nehirde büyük bir pirinç sapı grubu geldi.
Hatta yumurta bile bulduk ve yedik.
Sinema salonlarında hasatlar da çok muhteşemdir.
Bol mahsul alınır, insanlar sessiz ve azimli görünür.
Sanki bir tablo, bir şiir gibi.
En azından vade dilen devrimi görüyorum.
O sadece filmlerde var.
İçi dolu bu çuvallar bizim için değil.
Yoksa liderlere mi ayrıldılar?
Üzerlerinde Arapça yazılar olduğu için yurtdışına mı gönderilecekler?
Yoksa bunlar kumla dolu film dekorları mı?
Her hareketimiz gözlem altındaydı.
Hatta her nefesimiz ve sessizliğimiz bile böyleydi.
Ama kıtlık Kızıl Khmer liderleri tarafından tam anlaşılmadı.
Bir şey bilmiyorlar ve görmüyorlar mıydı? Bir şey yapamayacak durumda mıydılar?
Gerçek muhteşem sloganlarında mı...
...yoksa kayıp olmayan bu filmlerinde mi saklı?
Pol Pot şöyle diyor:
"Şuan için kooperatiflerimiz güçlü birer üretim birimleridir...
…politik ve ruhsal açıdan…
…Angkar'ın tüm direktiflerini yerine getirebilecek durumdalar.
Kırsal kesimde…
…devrim gerekliliklerinin tamamında başarıya ulaşıldı.
Bize yetmeyen ve içme suyu bulunmayan…
…az ve kuru tayınımızı değiştirdiler.
Artık büyük ve küçük havzalar...
…kanallarla bölünmüştü...
…geniş pirinç tarlaları ve bahçeler vardı.
Bu kooperatifler yolsuzluk ve hiçbir tür...
…hırsızlık yapılmadan yeni toplumun temelleri olacaktı.
Bu kooperatifler kolektivist, temiz, eşitlikçi ve refah bir ortamla...
...yeni toplumun temelleri olacaktı.
Bu kooperatifler şu alanların...
…tamamında sağlıklıydı: Yiyecek, sağlık, hijyen...
…kültür, eğitim.
İşte gerçek:
Sazdan evler, kıtlık, yorgunluk, açlık…
…gece çalışması için neon ışıklar…
…sloganları tekrarlayan hoparlörler.
İdeoloji tarlalarda ve pirinç üretim alanlarındaydı.
Bu yavaş ama gerçek görüntüleri çeken adamın adı Ang Sarun.
Kendisi Kızıl Khmerlerin kameramanıydı.
Aynı zamanda Pol Pot'un bu konuşmasını da çekmiş.
Bu sis neden? Teknik bir hata m?
Yoksa ülkesinin durumunu anlaması için...
…Bir Numaralı Kardeşe paçavralar içindeki çocukları mı gösteriyor?
Kameramana işkence yapıldı ve idam edildi.
Cenazesi ve hikâyesi yok edildi.
Ama filmi duruyor.
Amacımız her zaman devrimin kırmızı bayrağını...
...daha yukarılarda dalgalandırmak olmalı.
Mao'dan alıntıya benzeyen bu cümle, aslında Angkar'ın sloganı.
Pol Pot iki Çinli lider Zhang Chunqiao ve Geng Biao'yu...
...karşılamak için bizzat havaalanına gidiyor.
Çinli yoldaşlar Demokratik Kamboçya...
...ideolojisinden ve politikasından ilham aldılar.
Kardeşlik görüntüleri kayıp değil.
İleri doğru yapılan büyük atılım güzel değil mi?
Her gün bir festival havası yok mu?
Çin devrimi başarısız olmuşken...
...Kamboçya kendi saflığıyla başarılı olmuyor mu?
Kamboçya ideolojik laboratuvar olarak olağanüstü değil mi?
Bu ziyaret bir ders değil mi?
Fareleri kovaladık, yakalayınca yedik.
Böcek, bitki kökü, çiğ salyangoz yedik.
İnsanlıktan çıkarma şu şekilde başlar:
Açlık, hastalık, fiziksel yorgunluk.
Bu hasta insanları kim çekti?
Çaresiz hastalar evi haline getirilen tapınakları kim çekti?
Odamı paylaştığım ve dizini bir solucanın yediği kişiyi kim çekti?
Ya da doğum yaparken sorun yaşadığı için...
…yalnız başına kalıp, bağıran ve sonunda ölüp giden genç kadını kim çekti?
Tabii ki, Kızıl Khmer hastanesi var.
Bu ölüm koridorlarında haftalarımı geçirdim.
İlaçlar kola şişelerinin içinde.
İnsanlara Hindistan cevizi suyuyla iğne yapılıyor. Ne kadarda saf.
İnlemeleri, hıçkırıkları, bağırtıları durdurmak isterdim.
Sıcakta çürümüş et kokusundan uzaklaşmayı çok isterdim.
Ölü gece boyu kalırdı.
Her sabah tahta tabuta konulduklarında onlara bakardım. Ve hayatta kaldım.
Burada yerde oturan adam çok zayıf.
Yemek yemiyor ve hareket edemiyor.
Onu yıllardan beri tanırım. Ona yardım eli uzatıyorum.
Kızıl Khmerler kapitalist ilaçları yok etti.
Kökleri kestiler, onları kaynattılar.
Bu geleneksel ve çok devrimsel ilaçları denediler.
Her yerde insanlar üzerinde deneyler yapan ekipler vardı. Mesela S21'deki gibi.
Artık politik diplomadan başkası geçerli değildi.
Eski hastaların odalarını temizlerdim.
Her sabah ölenleri çukura taşırdım.
Bazen ümitsizlik noktasına ulaşıyordum.
Tuhaf sesler var, birbirine çarpan kemikler, birine ait düşen bir el…
...ve bir çocuğun elini buluyorum.
Ben hayatta olduğunu sanan ve hikâyesini anlatan bu çocuğum.
Hayatın orta yerinde çocukluğunuz...
...en acı tatlı görüntüleriyle birden aklınıza gelir.
Boğulan bir çocukluk, merak eden bir çocukluk: Ben hâlâ nasıl burada olabilirim?
Neden aileme daha çok yardım edemiyordum?
Çocukluğumu düşünmek ölümü düşünmek demek.
Kızıl Khmerlerin kendi imajlarını izlediğini anlayabiliyoruz.
Pol Pol kendi arzularına göre bir gerçeklik yaratır.
Doğa bile buna uymak zorundadır.
Bazen liderler birkaç köyü bir araya getirerek...
...bizi bir film gösterir…
...güçlü kolonicilere karşı çıplak elleriyle...
...mücadele eden insanların hikâyelerini anlatırlardı.
Tabii ki aktörleri tanıyorduk. Ve film kötüydü.
Bende dâhil birçok insanın o gece yorgun bir şekilde yatmaya gideceğini biliyordum.
4 yıl boyunca kamptan kampa gönderilip durduk.
Sadece siyah elbiseniz ve kaşığınız varken nasıl isyan edebilirsiniz?
Kaybolduğunuzda ya da aç kaldığınızda.
Bugün bazıları bunun sorumlusunun Budizm ve...
...onun kaderini kabullenme yöntemi olduğunu söylüyor.
Bu entelektüeller o zaman ne yapıyorlardı? Okuyorlar mıydı? Düşünüyorlar mıydı?
Burada öldüren karma ya da din değil. İdeoloji.
Her türlü totaliter yönetimin başlangıcında, hep sahte bir şey vardır.
Düşmanlardan korkarsın, ağaç köklerinden korkarsın.
Geniş ormanlarda da çalıştım.
Mısır tarlası açmak için ağaçları keserdik.
Çok sıcak ve nemliydi.
Sınıf arkadaşlarımın bazılarının yediği yılanlar, örümcekler,...
...maymunlar ve sürüngenler vardı.
Doğanın bize üstün gelmesine izin vermeyelim.
Ona saldırmaya ve ilerlemeye yemin edelim.
Bu sloganlar beni asla uyandırmamıştı.
Ama ormanın sesleri uyandırırdı.
Daha güçlü olduk, soğukla mücadeleye ve bedenlerimizi kontrol etmeye alıştık.
Yağmurdan sonra ıslak giysilerimizle uyurduk.
Merkezdeki pazarı hatırlıyorum.
Keskin bir çiçek kokusu vardı, yasemin kokusu.
Âşıkları, utangaç tavırlarını ve görünüşlerini hatırlıyorum.
Refah dönemini hatırlıyorum.
İpeği, balığı ve eti.
4 yıldır burnumda tüten haşlanmış tavuğun kokusunu hatırlıyorum.
Neşeli yemekleri hatırlıyorum.
Çocukluğumun pazar yerinde, insanların ağzı vardı.
Gülüyorlardı, birbirlerini öpüyorlardı.
İnsanlarla dolu aynı sokak aniden boşaldı.
Phnom Penh'in her yeri için aynı şey geçerli.
Gözlerinizi açmak zorundasınız.
Ben bu kusurlu ve insani dünyayı hatırlıyorum.
Pol Pot 2000 yıllık kölelik diyor.
O da senin benim gibi bir insan.
O basitçe bir ideoloji seçimi yaptı, amacı suç işlemek değildi.
Ama durum hâlâ çok zor.
Belki de bu filmi yapmak istememin nedeni de budur.
Çünkü kimse suikastçı olarak doğmaz.
Artık çocuğumuz konuşmaya başladı.
Konuşuyor, konuşuyor, nasıl cümle kuracağını biliyor.
Senin gibi öğretmen olmasını isterdim.
O bizim hikâyemizi çekiyor.
Ama aç olan fakir insanlar var, zenginler onları topraklarından uzaklaştırıyor.
Sadece Kızıl Khmerleri düşünüyorlar.
Babam haklı.
Kızıl Khmerlerden önce, fakir insanlar zaten topraklarından sürülmüştü.
Adaletsizliği gidereceğiz diye insanları topladılar.
Sonra Amerikalılar geldi.
Ülkeye 500.000 tondan fazla bomba attılar.
Fakirler devrimle birleşti ve yumruklarını kaldırdılar.
Kızıl Khmerler onlara adalet, eşitlik,...
...mutluluk ve ilerleme anlayışları konusunda yalan söyledi.
Ve bugün, aynı fakir insanlar toprağı kazıyor.
Bazen bir çocuk görüyorum. Ben o çocuğum.
Her şey onun için zor oldu.
Nasıl balık tutacağını, çıplak ayakla yürüyeceğini ya da savaşacağını bilmiyor.
Yıllar sonra, kendinden daha fakir olanlara…
...yardım etmediği için suçluluk hissediyor.
Olaylardan bahsedince acımızın azalacağı,...
...onu kabullenip hayatımıza devam edeceğimiz söylenir.
Ben bu bilgeliğe ulaşamadım.
Hiçbir zaman akrabalarımın dokunmak istediğim görüntülerini aramadım.
Onların sesleri kaybolduğu için konuşmayı bıraktım.
Her şeyi dilimi, ülkemi bırakmak istedim, ama bunun faydası olmadı.
Çocukluk daima akla geliyor.
Şuan da, bana bakan benim çocukluğum.
Görüyorum, benimle konuşmak istiyor.
Ama bunu sözcüklerle yapabilmek çok zor.
Bu siyah köpek değişimin Tanrısı.
Beni teknesine doğru götürüyor.
Ona bakınca fötr şapkalı adamı...
...ve üzerinde cesetlerin yüzdüğü o nehri düşünüyorum.
İçinde yaşadığım köyü.
Kızıl Khmerlerin gidişinden sonra aileler evlerine döndü.
Gençler çalışmak için Tayland'a gitti.
Atının üstünde bize kötü davranan acımasız köy lideri…
…tutuklanmadı.
Sanırım mutluluk içinde yaşadı ve bir sürü çocuğu oldu.
Kızıl Khmer ortadan kayboldu.
Geriye neredeyse hiçbir şey kalmadı.
Sadece kavanoz parçaları, paslanmış tavalar, toprak ocak.
Her şey acımasız bir filmdeki gibi yok oldu.
Annemin, kız kardeşlerimin ve bir sürü insanın gömüldüğü…
...hastanenin yanındaki çukura gelince, orayı göl haline getirdiler.
Yapımını uluslararası bir örgüt üstlendi.
Kemikler kaldırıldı.
Bal kabağı ve mısır ekildi.
Ama göl o kadar tuzlu ve o kadar yeşil ki…
...kimse yüzmeye ya da içmeye cesaret edemiyor.
Ölüler orada mı? Evet, oradalar.
Bazen insanların onların üzerinde yürüdüğünü hissedip yolumu değiştiriyorum.
Tatlı ve soylu düşüncelerle kendine yer arayan ruhlar, hâlâ etrafta dolaşıyor.
Birçok insan karşı çıktı, birçoğu…
…sessiz kalarak, tek bir kelimeyle, tek bir gülüşle karşı çıktı.
Bazen hayır demek için bile küçük bir hareket yeter.
Bize seçimini anlatan babamı düşünüyorum.
Bazen sessizlik çığlıktan değerlidir.
Yas tutmak zor, cenazelerin sonu gelmiyor.
Artık öküz arabaları yok.
Artık sloganlar ve siyah giyinmiş çocuk muhafızlar yok.
Sadece kanla dolu yerlerin kalıntıları var.
Onların etleri benim.
Yeni birlikteyiz.
İnsanın bilmemesi ya da görmemesi gereken birçok şey var.
Ve bunları gördüyse onun için ölüm daha iyi olabilir.
Ama aramızdan biri bunları görürse ya da bilirse...
...hayatta kalarak bunları anlatabilir.
Her sabah çukurun yanında çalışırken
...küreğim kemiklere ve kafalara çarpardı.
Toprak asla yetmezdi.
Öldürülecek olan ya da zaten öldürülmüş olan bendim.
Tabii ki kayıp filmi bulamadım.
Onu boş yere aramışım.
Daha önce çekilmiş bu politik film bulundu.
Bende bu filmi yarattım, seyredin, değer verin.
Sevdiğim birinin yüzünü tutar gibi tuttum onu elimde.
Bu kayıp filmi, şimdi size veriyorum.
Böylece o bizi aramaktan vazgeçmeyecek.
Çeviri: Eren Yıldız twitter.com/eren_yildizz